Sonra-sonrası
- Sonra hiçbir zaman tam anlamıyla “sonra” değildir.1 Sanayi sonrası asla bitmez; “onlar” bir fabrikanın veya bütün bir endüstrinin kapandığını iddia etse de. Zira başka bir yerde sömürülmeye ve tüketilmeye hazır bir şey hep vardır. Sanayi sonrası dönem, üretimin başka bir yerde sürdürülmesini hesaba katan bir plan içerir; biraz uzak ya da yakın, fark etmez. Örneğin bir yer, bir toprak parçası, bir kasaba, bir orman, bir topluluk2 ya da bir sulak alan, çoktan “ilerleme” listesine yazılmıştır.
- Sonra hiçbir zaman “sonra” değildir. Yine de bir ön ek olarak, “insan dili” içinde anlamları sürekli dönüşen farklı sözcük öbekleri ya da zincirleri oluşturabilir.3 Örneğin “sulak alan” kelimesi için şunlar mümkündür: sulak-alan-sonrası, kurutulmuş-alan-sonrası, sivrisinek-sonrası-alan, çamur-sonrası-alan, arazi-sonrası-arazi, ıslak-anadil-alanı-sonrası, savaş-sonrası-sivrisinek-alanı, arazi-göçü-sonrası-arazi-göçü, medeniyet-sonrası-ıslak-kurutulmuş-alan, rıza-sonrası-arazi-arazi-sonrası...
- Her neyse, özellikle cis-, crypto-, euro-, meta-, mono-, omni-, supra-, ultra- gibi bazı ön eklere dikkatli yaklaşılması önerilir. (Ayrıca genellikle zararsız görünseler bile, son eklere karşı da—kimi zaman—temkinli olmak gerekir.)
Şili’nin maden-sonrası kasabalarından Lota’da, Pasifik Okyanusu kıyısındaki bir parktan görülen, artık kapatılmış kömür madeni ile kömür atıkları (Fotoğraf: Eduardo Cruces)
1 Rob Nixon, Slow Violence and the Environmentalism of the Poor, Cambridge: Harvard University Press, 2011.
2 Ameneh Solati, “Wetlands of Resistance”, e-flux Architecture, Mayıs 2023. Erişim tarihi: 02.12.2025, www.e-flux.com.
3 Örneğin Margaret Atwood’un “Marsh Languages” [Bataklık Dilleri] adlı şiiri.