Okaliptus-sonrası
- Bir okaliptus ağacı kendi kendine sorar: Yerli bir ağaç mıyım? Şey, evet, Tazmanya’da öyle. Orada okaliptus dallarının, âdeta özgür iradeleri varmışçasına, bambaşka hareket ettiğini gördüm. Buna karşılık Şili’de ve başka ülkelerde, okaliptus monokültürünün “onlar” tarafından homojen bir kütle gibi örgütlendiği yerlerde, hepsi aynı boyda, aynı biçimde ve birbirlerinden eşit uzaklıktadır. Okaliptus ağaçları dünyanın hangi bölgelerine uzandı ve neden?1 Okaliptusun gezegen ölçeğindeki bu yer değiştirmesini kim örgütledi?
- Örneğin okaliptus, dünyanın başka pek çok ülkesinde olduğu gibi Şili’de de yerli bir ağaç değildir, ama insanlar yapraklarını tıbbi amaçlarla, kışın nefes almayı kolaylaştırmak (özellikle astım için) ve sinekleri uzak tutmak için kullanır. Benzer şekilde, okaliptus tohum kapsüllerini mendillerin içine koymanın, grip dönemlerinde taze aromasını muhafaza etmeye yardımcı olduğu düşünülür. Peki okaliptusun bu “sağlıklı” yönleri de bir spekülasyon konusu mudur?
- Okaliptusun etkisi, monokültür alanlarına bakıp toprağın ne kadar kuru göründüğüne dikkat ettiğinizde oldukça açıktır. Okaliptus ağaçları daha iyi bir hayatı hak eder... Monokültür çok sıkıcı ve... sıtma (malaria)2 İspanyolca’da da tuhaf duyulur: “mala” ve “ria”... Kötü bir dişi nehir... Bu da spekülatif bir çeviri.
Mount Field National Park, Tazmanya, 2018 (Fotoğraf: Eduardo Cruces)
1 Semih Çelik ve Christina Luke, “Of Wetlands and Reclamation Regimes: Climate Change, Social Upheaval, and Political Practice in Western Anatolia in the Long Nineteenth Century”, Winds of Change: Environment and Society in Anatolia, ed. Christopher H. Roosevelt ve John Haldon, İstanbul: Koç Üniversitesi Yayınları, 2022.
2 Chris Gratien, “The Ottoman Quagmire: Malaria, Swamps, and Settlement in the Late Ottoman Mediterranean”, International Journal of Middle East Studies, Cilt: 49, Sayı: 4, 2017, ss. 583-604. Erişim tarihi: 02.12.2025, www.jstor.org.